कोकणातील एक जिवंत, समृद्ध आणि ऐतिहासिक गाव
भोके गावाचा इतिहास
कोकणातील निसर्गरम्य डोंगररांगांच्या कुशीत विसावलेले भोके गाव हे पौराणिक, सांस्कृतिक आणि ऐतिहासिक वैभवाने नटलेले आहे. गावकऱ्यांच्या सांगण्यानुसार, देवांच्या राज्यातच या गावाचा उगम झाला. त्यामुळे भोके गावाला प्राचीन आणि दिव्य असा इतिहास लाभलेला आहे.
गावाचे नाव येथे असलेल्या भोगदोबा देवाच्या नावावरून पडले आहे. भोगदोबा देवाचे प्राचीन देवस्थान रेवाळेवाडी येथील कातळ सड्यावर स्थित आहे. विशेष म्हणजे, या देवतेसाठी आजही भव्य मंदिर बांधले गेलेले नाही, आणि ग्रामदेवतेच्या मंदिरातही त्यांना स्वतंत्र स्थान नाही. तरीसुद्धा गावकऱ्यांच्या श्रद्धेत भोगदोबा देव अतिशय मानाचे आहेत. दरवर्षी शिमग्याच्या काळात, गावातील देवळातील देवतांचा एक विशेष सोहळा पार पडतो — सर्व देव भोगदोबा देवांच्या भेटीसाठी कातळ सड्यावर जातात. ही प्रथा आजही अखंड चालू आहे.
________________________________________
⚔️ भोके आणि करबुडे सीमावादाची देवकथा
भोके गावाच्या सीमेशी निगडित एक प्रसिद्ध आख्यायिका आजही जिवंत आहे. देवांच्या काळातच भोके आणि करबुडे गावांमध्ये सीमावाद झाला होता. करबुडे गावाचे ग्रामदैवत श्री रवळनाथ आपली सीमा वाढवू इच्छित होते, तर भोके गावाचे देव श्री बोडकोबा यांना ते मान्य नव्हते. या वादातून मासेबाव येथील देवाचे आळे येथे दोन देवांमध्ये युद्ध झाले. युद्धात श्री बोडकोबा देवांचा मुकुट डोक्यावरून निसटून करबुडे गावाच्या भूमीत पडला. आजही तो मुकुट करबुडे गावातील श्री रवळनाथ देवांच्या पाया जवळ सुरक्षित ठेवलेला आहे. त्यामुळे आजही भोके गावातील बोडकोबा देवांची मूर्ती बिनमुकुटाची आहे — आणि ही घटना दोन्ही गावांच्या इतिहासात अमर ठरली आहे.
________________________________________
⚔️पांडवकालीन इतिहासाचे ठसे
भोके परिसरात आजही काही कातळशिल्पे, जुन्या वास्तूंचे अवशेष, तसेच प्राचीन आड आणि पाणवठे आढळतात. या पुरातन अवशेषांवरून असे मानले जाते की भोके गावाचा इतिहास पांडवकालीन काळाशी संबंधित आहे. स्थानिक परंपरांनुसार, पांडवांनी आपल्या वनवासकाळात या भागात वास्तव्य केले होते. या खुणा आजही गावाच्या इतिहासाचे मौन साक्षीदार आहेत.
________________________________________
रेल्वे युग — कोकण रेल्वे आणि भोकेचा नवा अध्याय
१९९० च्या दशकात कोकण रेल्वेचे स्वप्न साकार झाले, आणि त्यात भोके गावाचे नशीबच बदलले. कोकण रेल्वेच्या मार्गावर भोके येथे स्वतंत्र स्टेशन स्थापन झाले. याच परिसरात बांधला गेलेला करबुडे बोगदा हा त्या काळी आशिया खंडातील सर्वात लांब रेल्वे बोगदा म्हणून ओळखला गेला — सुमारे ६.५ किलोमीटर लांबीचा हा बोगदा कोकण रेल्वेचे अभिमानस्थान बनला.
रेल्वे सुरू झाल्यानंतर या भागात पर्यटनाला नवे पंख मिळाले. देश-विदेशातील पर्यटक डेक्कन क्वीन, आणि इतर विशेष गाड्यांद्वारे इथपर्यंत येत.
डेक्कन क्वीन, १९३० च्या दशकात सुरू झालेली ही ऐतिहासिक गाडी, आपल्या आकर्षक निळ्या रंगामुळे आणि रॉयल प्रवासामुळे प्रसिद्ध आहे. मुंबई-पुणे दरम्यान धावणारी ही ट्रेन काही विशेष प्रसंगी कोकण रेल्वे मार्गावरूनही चालवली गेली होती, ज्यामुळे विदेशी पर्यटकांना कोकणच्या नैसर्गिक सौंदर्याचा अनुभव घेता आला. त्या काळात भोके स्टेशनवर थांबणाऱ्या या गाडीने गावाला एक नवीन ओळख दिली.
रेल्वेच्या या प्रगतीमुळे भोके गाव कोकणच्या नकाशावर झळकले. देशी आणि विदेशी पर्यटकांनी या भागाला भेटी द्यायला सुरुवात केली. कालांतराने काही गाड्या बंद झाल्यामुळे पर्यटन थोडे थांबले असले तरी, कोकण रेल्वेचा हा सुवर्णकाळ आजही भोके गावाच्या इतिहासाचा अभिमान आहे.
________________________________________
आजचे भोके — परंपरा आणि प्रगतीचा संगम
आज भोके गाव आपल्या प्राचीन वारशासोबतच आधुनिकतेकडे वाटचाल करत आहे. देवकथा, पांडवकालीन खुणा आणि रेल्वेच्या सुवर्णयुगाने सजलेला हा इतिहास गावकऱ्यांच्या अभिमानाचा भाग आहे. देवांच्या आशीर्वादाने आणि मेहनती लोकांच्या योगदानाने भोके हे आजही कोकणातील एक जिवंत, समृद्ध आणि ऐतिहासिक गाव म्हणून ओळखले जाते.
कोकणातील निसर्गरम्य डोंगररांगांच्या कुशीत विसावलेले भोके गाव हे पौराणिक, सांस्कृतिक आणि ऐतिहासिक वैभवाने नटलेले आहे. गावकऱ्यांच्या सांगण्यानुसार, देवांच्या राज्यातच या गावाचा उगम झाला. त्यामुळे भोके गावाला प्राचीन आणि दिव्य असा इतिहास लाभलेला आहे.
गावाचे नाव येथे असलेल्या भोगदोबा देवाच्या नावावरून पडले आहे. भोगदोबा देवाचे प्राचीन देवस्थान रेवाळेवाडी येथील कातळ सड्यावर स्थित आहे. विशेष म्हणजे, या देवतेसाठी आजही भव्य मंदिर बांधले गेलेले नाही, आणि ग्रामदेवतेच्या मंदिरातही त्यांना स्वतंत्र स्थान नाही. तरीसुद्धा गावकऱ्यांच्या श्रद्धेत भोगदोबा देव अतिशय मानाचे आहेत. दरवर्षी शिमग्याच्या काळात, गावातील देवळातील देवतांचा एक विशेष सोहळा पार पडतो — सर्व देव भोगदोबा देवांच्या भेटीसाठी कातळ सड्यावर जातात. ही प्रथा आजही अखंड चालू आहे.
________________________________________
⚔️ भोके आणि करबुडे सीमावादाची देवकथा
भोके गावाच्या सीमेशी निगडित एक प्रसिद्ध आख्यायिका आजही जिवंत आहे. देवांच्या काळातच भोके आणि करबुडे गावांमध्ये सीमावाद झाला होता. करबुडे गावाचे ग्रामदैवत श्री रवळनाथ आपली सीमा वाढवू इच्छित होते, तर भोके गावाचे देव श्री बोडकोबा यांना ते मान्य नव्हते. या वादातून मासेबाव येथील देवाचे आळे येथे दोन देवांमध्ये युद्ध झाले. युद्धात श्री बोडकोबा देवांचा मुकुट डोक्यावरून निसटून करबुडे गावाच्या भूमीत पडला. आजही तो मुकुट करबुडे गावातील श्री रवळनाथ देवांच्या पाया जवळ सुरक्षित ठेवलेला आहे. त्यामुळे आजही भोके गावातील बोडकोबा देवांची मूर्ती बिनमुकुटाची आहे — आणि ही घटना दोन्ही गावांच्या इतिहासात अमर ठरली आहे.
________________________________________
⚔️पांडवकालीन इतिहासाचे ठसे
भोके परिसरात आजही काही कातळशिल्पे, जुन्या वास्तूंचे अवशेष, तसेच प्राचीन आड आणि पाणवठे आढळतात. या पुरातन अवशेषांवरून असे मानले जाते की भोके गावाचा इतिहास पांडवकालीन काळाशी संबंधित आहे. स्थानिक परंपरांनुसार, पांडवांनी आपल्या वनवासकाळात या भागात वास्तव्य केले होते. या खुणा आजही गावाच्या इतिहासाचे मौन साक्षीदार आहेत.
________________________________________
रेल्वे युग — कोकण रेल्वे आणि भोकेचा नवा अध्याय
१९९० च्या दशकात कोकण रेल्वेचे स्वप्न साकार झाले, आणि त्यात भोके गावाचे नशीबच बदलले. कोकण रेल्वेच्या मार्गावर भोके येथे स्वतंत्र स्टेशन स्थापन झाले. याच परिसरात बांधला गेलेला करबुडे बोगदा हा त्या काळी आशिया खंडातील सर्वात लांब रेल्वे बोगदा म्हणून ओळखला गेला — सुमारे ६.५ किलोमीटर लांबीचा हा बोगदा कोकण रेल्वेचे अभिमानस्थान बनला.
रेल्वे सुरू झाल्यानंतर या भागात पर्यटनाला नवे पंख मिळाले. देश-विदेशातील पर्यटक डेक्कन क्वीन, आणि इतर विशेष गाड्यांद्वारे इथपर्यंत येत.
डेक्कन क्वीन, १९३० च्या दशकात सुरू झालेली ही ऐतिहासिक गाडी, आपल्या आकर्षक निळ्या रंगामुळे आणि रॉयल प्रवासामुळे प्रसिद्ध आहे. मुंबई-पुणे दरम्यान धावणारी ही ट्रेन काही विशेष प्रसंगी कोकण रेल्वे मार्गावरूनही चालवली गेली होती, ज्यामुळे विदेशी पर्यटकांना कोकणच्या नैसर्गिक सौंदर्याचा अनुभव घेता आला. त्या काळात भोके स्टेशनवर थांबणाऱ्या या गाडीने गावाला एक नवीन ओळख दिली.
रेल्वेच्या या प्रगतीमुळे भोके गाव कोकणच्या नकाशावर झळकले. देशी आणि विदेशी पर्यटकांनी या भागाला भेटी द्यायला सुरुवात केली. कालांतराने काही गाड्या बंद झाल्यामुळे पर्यटन थोडे थांबले असले तरी, कोकण रेल्वेचा हा सुवर्णकाळ आजही भोके गावाच्या इतिहासाचा अभिमान आहे.
________________________________________
आजचे भोके — परंपरा आणि प्रगतीचा संगम
आज भोके गाव आपल्या प्राचीन वारशासोबतच आधुनिकतेकडे वाटचाल करत आहे. देवकथा, पांडवकालीन खुणा आणि रेल्वेच्या सुवर्णयुगाने सजलेला हा इतिहास गावकऱ्यांच्या अभिमानाचा भाग आहे. देवांच्या आशीर्वादाने आणि मेहनती लोकांच्या योगदानाने भोके हे आजही कोकणातील एक जिवंत, समृद्ध आणि ऐतिहासिक गाव म्हणून ओळखले जाते.
